دانشجوی کارشناسی ارشد MBA، دانشگاه تهران، تهران، ایران

تاریخ دریافت مقاله: 27/10/1394 تاریخ پذیرش نهایی مقاله: 04/07/1395 نویسنده مسئول مقاله: عماد فرازمند
E-mail: E.farazmand@gmail.com
مقدمه
یکی از مهمترین مسائلی که تجارت (چه تجارت سنتی و چه تجارت الکترونیکی) با آن سرو کـاردارد، انتخاب و راه اندازی مدل کسب وکار مناسب و کارآمـد اسـت. همـان طـور کـه جـان ماگرتـا(2002) اذعان کرده است، داشتن مدل کسبوکـار خـوب بـرای موفق یـت در هـر کسـبوکـاری ضروریست. مدل کسبوکاری که به خوبی تعریف و مدیریت شود، می تواند مزیـت هـای شـایانتوجهی را برای سازمان ها به ارمغان آورد. مدل کسب وکار سمت و سوی سازمان را تعیین می کند، فعالیت ها و توانمندی های کلیدی را مشخص می نماید و ارزش سازمانی خلق میکند و به بیـانی،بین استراتژی های کلیدی، توانمندسازها و قابل یـت هـای ارزش آفـرین، ارتبـاط برقـرار مـی سـازد(اپلیگیت، آستین و مک فارلن، 2003). می توان گفت اگر سازمانی موجود یـت داشـته باشـد، ا یـن موجودیت نمی تواند فارغ از یک مدل کسب وکار باشد و اگر سازمانی موفـق باشـد، در پـس ا یـن موفقیت می توان یک مدل کسب وکار قدرتمند و سودمند را دید.
به اعتقاد شفر، اسمیت و لیندر (2005)، یک مدل کسب وکار بازنمایی از منطق زیربنایی یـک شرکت و گزینه های استراتژیک آن برای خلق و اکتسـاب ارزش طـی یـک شـبکه ارزش اسـت . می توان این گونه نتیجه گرفت که مـدل کسـب وکـار دارای دو سـو اسـت: سـوی ابـزار و سـوی غایت ها. در سوی ابزار منطق زیربنایی و گزینههای استراتژیک قرار دارند که میتوانند غای تها را که همان خلق و اکتساب ارزش است، محقق سازند. گفتنی است که نباید مدل کسبوکـار را بـااستراتژی کسب وکار یکی دانست؛ چرا که استراتژی کسبوکار نقشه راه برای رسـیدن بـه آ ی نـده مطلوب را ترسیم می کند، در حالی که مدل کسب وکار نحوه طی مسیر را مشخص می سازد (شفر و همکاران، 2005).
رشد فناوری اطلاعات و ارتباطات در سال های اخیر به شکل شایان توجهی بر نحوه فعال یـت سازمان ها و عملیات آنها تأثیر گذاشته و از سوی دیگر، شکل جد یـد از سـازمان هـا و مـدل هـای کسب وکار را به وجود آورده که به طور بنیادی به فناوری وابستهاند. شـرکت هـای فعـال در زم ی نـه تجارت الکترونیکی از این دستهاند که به حضور قدرتمند در فضای وب شـهرت دارنـد. در چنـ ین شرکت هایی نیز مدل کسب وکار اهمیت زیادی دارد و بهدلیل وابستگی آن به فنـاوری اطلاعـات ، مدل کسب وکار الکترونیکی نامیده می شود.
در حیطه تجارت الکترونیکی تحقیقات فراوانی در زمینه مدل هـای کسـب وکـار الکترون ی کـی صورت گرفته است (آلت و زیمرمن، 2001؛ لم و واکر، 2003؛ گـرجین و آکرمـانس، 2001؛ ویـل وویتایـــل، 2001؛ لاودن و تـــراور، 2002؛ مهـــادوان، 2000 و اســـتروالدر و پینیـــور 2002) و کلاس بندیهای مختلفی برای این مدلها ارائه شده اسـت ( اپلیگیـت و همکـاران ، 2003؛ لـم و
واک ر، 2003؛ وی ل و ویتای ل، 2001؛ لاودن و ت راور، 2002). برخ ی از ای ن م دل ه ا نس خه الکترونیکی شده مدل ها ی سنتی هستند، در حالی که برخی دیگر کاملاً نوآورانه و ابـداع ی بـوده و بهشدت با تکنولوژی گره خورد هاند. حال سؤ ال مهم این است که کدام یک از مدل ها ی کسب وکار الکترونیکی موفقیت بیشتری در جذب بازار و تعداد کاربران بیشتر داشته است؟
هرساله آمارهای متفاوتی از رتبهبندی سایت ها ارائه میشـود کـه از آن جملـه مـیتـوان بـهرتبه بندی سایت الکسا اشاره کرد. این سـایت در سـال 1996 فعال یـت خـود را در زم ی نـه تحل یـل وب سایت در مقیاس بین المللی آغاز کرد و به ارائه تحلیل های قابل استناد پرداخت. معیار ترافیک الکسا بر اساس داده های جمع آوریشده از پنل ترافیکی بین المللـی آن اسـت کـه از آمـار بازد یـد میلیون ها کاربر اینترنت بهره می برد. الکسا حدود 25000 نوع افزونـه مختلـف رو ی مرورگرهـای کاربران نصب می کند و بر اساس آن می تواند آمار بازدید آنها را زیر نظر داشـته باشـد . عـلاوه بـراین، بخش عمدهای از آمار بازدید این سایت به صورت مستقیم از طریق اسکریپت هایی است کـهبه درخواست مالکان سایت های مختلف روی سایت آنها نصب شده است و بر اساس شاخص های مدنظر، این سایتها را تحت نظـارت قـرار مـی دهـد. البتـه مالکـان سـایت مـیتواننـد در مـوردمحرمانه بودن اطلاعات سایت خود تصم یمگیری کنند و در صورت درخواست آنها ا یـن اطلاعـات محرمانه بماند.
معیار رتبه ترافیک جهانی، شاخصی است که از طر یـق آن عملکـرد هـر سـایت در سـه مـاهگذشته با سایت های دیگر در وب مقایسه میشود. رتبه سایت بر اساس نـوعی روش اختصاصـی محاسبه می شود که معیارهای »میانگین بازدیدهای روزانه هر یک از کاربران« و »تعداد صفحات بازدیدشده طی سه ماه گذشته« را با هم ترکیب می کند. همچنین الکسـا رتبـه هـای خـاص هـرکشور را نیز ارائه می کند که در آن عملکرد یک سایت در مقایسه با سایر سایت ها در یک کشـورخاص بررسی می شود.
علی رغم توجه خاص به ارزیابی و ارائه رتبه بندی وبسایت ها، توجه کمتـر ی بـه مـدلهـا ی کسب وکار الکترونیکی و توفیق این مدلها نسبت به مدل های دیگر شده است. از این رو مسـئله اصلی در این تحقیق، بررسی میزان موفقبودن هر یک از مدل ها ی کسـبوکـار الکترون ی کـی در مقایسه با سایر مدل های کسب وکار های الکترونیکی اسـت . بـا توجـه بـه اهم یـت رشـد تجـارتالکترونیکی و نقشی که این موضوع در رشد اقتصادی کشور ها دارد، شناسایی هر چه بهتر مدل ها و نحوه فعالیت آنها م یتواند در برنامه ریزی و نظارت بیشتر بر این نـوع جد یـد از بـازار تأثیرگـذارباشد. در این تحقیق، هدف شناسایی وضعیت رشد تجـارت الکترون یـک در ا یـران در مقای سـه بـاروندهای بین المللی است؛ به این ترتیب می توان فهمید کـه آ یـا کسـب وکارهـای الکترون یـک در ایران به تناسب فضای بینالمللی رشد داشت هاند و اگر رشد نداشته اند علت آن چه میتواند باشد.
به این منظور با بررسی مدل های مختلف کسـب وکارهـای الکترونی کـی، دسـته هـای اصـلی مدل ها ی کسب وکار الکترونیکی را شناسایی نمودیم؛ سپس مدل کسبوکار حدود 100 وب سایت برتر تجارت الکترونیکی را مشخص کردیم. ملاک برتری این وب سـایت هـا ، رتبـه بنـدی سـایت الکسا در نظر گرفته شده است. در ادامه، با استفاده از معیاری که فراوانی و کیفیت رتبه هـای هـریک از مدل ها ی کسب وکار را مشخص میکند، مدل ها ی کسب وکار الکترونیکی را نسبت به هـمرتبه بندی کردیم. این رتبه بندی، علاوه بر وب سایت های خارجی برای وب سایت هـای ای رانـی ن یـز انجام شد. در انتها نیز پس از مقایسه رتبه های برتر بین المللی و داخلی در خصوص وضعیت رشـدتجارت الکترونیک در ایران نسبت به سطح بین المللی، نتیجه گیری شده است.
پیشینه پژوهش
قبل از اقدام برای رتبهبندی مدل ها ی کسب وکار الکترونیکی نسبت به یکدیگر، باید ابتـدا نسـبتبه این مدل ها شناخت لازم ایجاد شود. به این منظور، در ایـن بخـش ابتـدا مـدل هـا ی مختلـف کسبوکار الکترونیکی محققان را بررسی کرده و در انتها به جمع بندی این مدل ها پرداخته ایم.
از نظر ریپورت و جاورسکی (2007) می توان نُه مدل کسب وکار الکترونیکی را شناسایی کـرد که در جدول 1 نشان داده شده است. سه مدل اول مدل هایی هستند که همزمان بر سمت تقاضا و سمت عرضه متمرکزند؛ در حالی که شش مدل دیگر بهطور عمده در سمت عرضه تمرکز دارند.

جدول 1. انواع مدل ها ی کسب وکار الکترونیکی از نگاه ریپورت و جاورسکی (2007)

شرح مدل کسبوکار
این مدل تعداد زیادی از فروشندگان و خریداران را به عنوان کاربران سـایت گـرد هـم می آورند تا فعالیت های مدنظر خود را به انجام رسانده و اهداف آنها محقق شود. مـدل درآمد در این حالت ممکن است تراکنش ها، فروش محصولات و تبلیغات باشد. مدل متامارکت1
حراجیهابهمنظور گرد هم آوردن تعـداد زیـادی از فروشـندگان و خریـداران طراحـی شده اند. فروشندگان قیمت را تا جایی بالا میبرند کـه پیشـنهاد دیگـری ارائـه نشـود .
خریداری که بیشترین قیمت را پیشنهاد کند، کالا را برده است. حراجی
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
.1 Metamarket Switchboard
ادامه جدول 1
شرح مدل کسبوکار
این مدل مشابه متامارکت است، با این تفاوت که در این مدل تنهـا بـر یـک دسته محصول خاص تمرکز می شود. گزینگاه محصولات در یک گروهخاص1
این مدل بر این اساس بنا شده است که برای مشتریان اطلاعـات بـه هنگـام ، تازه و خدمات و کالاهای اطلاعاتی قابل اعتمـاد را در محـیط آنلایـن ایجـاد کند. مثال هایی از ایـن مـورد در صـنایع مختلفـی ماننـد صـنایع تحقیقـاتی ، روزنامه ها، مجله ها، گزارش های کسب وکار و سرگرمی ها دیده می شود. بهترین اطلاعات2
ارزش ایجادشده در این مدل، از توسعه محصول، خدمت یا اطلاعات در یـک گروه محصول منتخب نشئت می گیرد. وسیع ترین مجموعه3
این مدل برای مشتریان تضمین میکند که کمترین قیمت را بهصورت آنلاین برای آنها فراهم آورد. این مدل می توانـدمخـتص بـه یـک گـروه خـاص از محصولات باشد یا اینکه حیطه وسیعتری از محصولات را پوشش دهد. کمترین قیمت4
یک مدل تمام عیار مبتنی بر تقاضاست که بر گردهم آیی سـریع شـبکه ای از کاربران بنا شده است. وسیع ترین شبکه کاربران5
در مورد هر دسته از کالاها و خدمات برای کسـانی کـه بهتـرینهـارا تهیـه می کنند (بدون در نظر گرفتن قیمت) جایگاه ویژه ای وجود دارد. بهترین تجربه6
این مدل بر اساس سفارشیکردن محصولات و خدمات و مبتنی بر تجربه ها و علاقه های مشتریان بنا شده است. خدمات شخصی7

عبداللهی و لیمستول (2011) پس از بررسی ادب یـات تحق یـق و جمـع بنـدی نظرهـای سـایر محققان در خصوص مدل ها ی کسب وکار تجارت الکترونیکی، در مورد این مدل ها به شرح جدول 2 به جمع بندی رسیدند.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
.1 Category Switchboard
.2 Best Information
.3 Widest Assortment
.5.4 Broadest User Network Lowest Price
.6 Best Experience
.7 Most Personalized
جدول 2. انواع مدل ها ی کسب وکار از نگاه عبداللهی و لیمستول (2011)
شرح مدل کسب وکار
در این مدل واسطه گر، سرویس ها و خدماتی را به مشتریان مختلف خود پیشنهاد می کند و بـه واسـطه آن، هزینه دریافت می کند. محصولات ارائه شده متعلق به واسطه گر نیستند. هزینه دریافت شده در ایـن حالت، حق کمیسیون محسوب می شود. البته گاهی هم واسطه گر محصولات را از تولیدکننده می خـرد و خود فروش آن را برعهده می گیرد که در این حالت دارای درآمد مستقیم خواهد بود. مدل واسطه گری1
در این مدل شرکت، خدمات و محصولات تبلیغاتی ارائه می کند. مدل درآمدی در این حالت برحسب نوع سرویس یا محصولات ارائه شده متفاوت است. چنانچه شرکت خدمات انتشار تبلیغات در وب سایت را ارائه دهد، بیشتر نقشی مشابه واسطه گری خواهد داشت و درآمد آن از طریق دریافت حق کمیسیون خواهد بود که مقدار آن به توافق صورت گرفته بستگی دارد. از سوی دیگر، چنانچه شرکت تبلیغاتی الکترونیکی، بسته های تبلیغاتی تولید کند که به مثابه محصولات شرکت باشد، دارای درآمد مستقیم است. همچنین ممکن است شرکت از ترکیب دو روش فوق برای کسب درآمد استفاده کند. مدل تبلیغات
در این مدل هم ارائه خدمات و هم ارائه محصول امکان پذیر است. در این مدل شرکت تجارت الکترونیکی، خدماتی را به شرکت های مشتری ارائه می دهد که قادر باشند به تحلیل بازار خود بپردازند. همچنین این شرکت ها با تحلیل اطلاعات بازار و سایر اطلاعات مورد نیاز شرکت ها، بسته های اطلاعاتی ای را تولید کرده و به عنوان محصول به شرکت های دیگر می فروشند. همان طور که مشخص است، درآمدی که از این مدل کسب میشود، درآمد مستقیم است و از فروش محصولات و خدمات به شرکای تجاری به دست میآید. مدل اطلاعاتی
در این مدل شرکت تجارت الکترونیکی مسئولیت فروش کالا و خدمات شرکت های دیگر را برعهده می گیرد. در این حالت درآمد شرکت به صورت مستقیم است که از فروش محصولات کسب می شود. مدل دادوستد
در این مدل بخش هایی از خدمات عمدتاً به کاربران ارائه می شود تا در حل مسائل تخصصی مشارکت کنند. در اینجا محتویات تولیدشده متعلق به شرکتی است که امکان تبادل آرا را به وجود آورده است. در این مدل شرکت با انتشار تبلیغات حق کمیسیون دریافت می کند. همچنین از طریق دریافت حق ثبت نام از کاربران نیز درآمدهایی عاید شرکت خواهد شد. انجمن های کاربری
در این مدل شرکت سرویس هایی را به کاربران خود ارائه می دهد تا ارتباط و تعامل بین آنها را ساده تر کند و مالکیت محتویات ایجادشده در تعاملات بین کاربران مربوط به شرکت خواهد بود. عمده درآمد در این حالت از طریق دریافت حق اشتراک است، گرچه شرکت با انتشار تبلیغات در سایت می تواند درآمدهایی از نوع دریافت حق کمیسیون نیز داشته باشد. تفاوت بین مدل انجمنی و این مدل دراین است که در مدل انجمنی بیشتر جنبه های تخصصی مدنظر است، در حالی که در مدل اشتراک کاربران بیشتر تعاملات اجتماعی صورت می پذیرد. مدل اشتراک کاربران
در این مدل خدماتی برای کاربران فراهم شده است و به ازای آن شرکت از مشتریان خود هزینه حق عضویت دریافت می کند. به بیانی، در این حالت کاربر برای مدت مشخصی خدمات شرکت را خریداری می کند و به ازای آن مدت مشخص هزینه پرداخت می کند. مدل سودمحور
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
.1 Broker
لاودن و تراور (2004) مدل ها ی کسب وکار الکترونیکی را در قالب مدل هـا یB2B ،B2C و مدل ها ی نوظهور به شکل جدول 3 معرفی کردند.
جدول 3. انواع مدل ها ی کسب وکار الکترونیکی از نگاه لاودن و تراور (2004)
شرح مدل کسب وکار دسته بندی
این مدل شامل دو مدل پورتال های افقی و پورتال های عمودی می شود. در پورتال های افقی، بسته یکپارچه ای از خدمات محتوایی و جست وجوی محتوا، اخبار، ایمیل، چت، دانلود موسیقی، ویدیو و امثال اینها ارائه می شود. پورتال های عمودی همانند پورتال های افقی هستند با این تفاوت که سرویس و خدماتی را ارائه می کنند که به یک بازار خاص مربوط می شوند. مدل درآمدی در پورتال ها شامل تبلیغات، حق عضویت و حق کمیسیون است. پورتال B2C
در این مدل وب سایت از طریق فروش کالا به مشتریان خود درآمد کسب می کند و خود شامل مدل ها ی Catalog ،Clicks and Bricks ،Virtual MerchantMerchant و Manufacturer Direct است که در ادامه به شرح هر یک پرداخته می شود. مدل Virtual Merchant در واقع نوعی خرده فروشی آنلاین است که کاربران در هر ساعت و زمانی از روز بدون نیاز به ترک منزل یا محل کار، می توانند با مراجعه به وب سایت، خرید خود را انجام دهند. مدلClicks and Bricks مدلی است که در آن شرکتی که خود دارای فروشگاه های فیزیکی است، به راه اندازی وب سایت اقدام کرده و بخشی از فروش خود را از طریق وب سایت انجام می دهد. مدل Catalog Merchant مدلی است که وب سایت کاتالوگ های الکترونیکی را در اختیار کاربران قرار می دهد و Manufacturer Direct مدلی است که در آن تولیدکننده برای برقراری ارتباط مؤثر با خریداران خود وب سایتی را راه اندازی کرده است و از این طریق سفارش محصولات را از مشتریان دریافت می کنند. فروش محصولات1 B2C
این مدل شامل سایت هایی است که اطلاعات و سرگرمی را برای کاربران خود فراهم می آورند، مانند سایت های خبری، ورزشی و سایر منابع آنلاین که اخبار به روز را در اختیار کاربران خود قرار می دهند. فراهم کننده محتوا2 B2C
این مدل شامل سایت هایی است که تراکنش های فروش آنلاین را پشتیبانی می کنند مانند دلالان سهام و آژانس های مسافرتی. این سایت ها با سرعت بخشیدن به انجام تعاملات و کاهش هزینه های مبادلاتی، موجب بهبود بهره وری بازار می شوند. واسطه تراکنش های بازار3 B2C

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
.1 E-tailer
.2 Content Provider
.3 Transaction Broker
ادامه جدول 3
شرح مدل کسب وکار دسته بندی
این مدل نوعی از کسب وکار الکترونیکی است که از اینترنت برای ایجاد بازار و گردهم آوردن فروشندگان و خریداران در یک فضای مجازی استفاده می کند. حراجی های الکترونیکی نیز در این دسته قرار می گیرند. خالقان بازار1 B2C
این مدل شامل وب سایت هایی است که به جای فروش کالا از طریق ارائه خدمات به کاربران خود درآمد کسب می کنند. ارائه دهندگان خدمات2 B2C
این مدل شامل سایت هایی است که افراد با علایق خاص، سلایق خاص و تجربه های مشابه در آنها گردهم می آیند و نظرهای خود را با یکدیگر در میان می گذارند. فراهم کنندگان انجمن های کاربری3 B2C
این مدل مشابه عمده فروشی آنلاین است که از طریق فروش عمده به سایر فروشندگان جزء یا شرکت ها درآمد کسب می کند. توزیع کننده الکترونیکی4 B2B
وب سایتی است که در آن بازار دیجیتالی به وجود آمده است و تعداد زیادی از فروشندگان و خریداران با یکدیگر به خرید و فروش می پردازند. تأمین کننده الکترونیکی5 B2B
این مدل وب سایتی است که امکان تأمین را برای خریداران شرکتی در یک بازار خاص فراهم می سازد. کنسرسیوم صنعت6 B2B
این مدل شامل شبکه ای است که شرکت های محدودی را در یک زنجیره تأمین به یکدیگر متصل می کند. شبکه یک شرکت7 B2B
این مدل شامل شبکه ای است که در حیطه یک صنعت فعالیت دارد و شرکت های فعال در آن صنعت را در خصوص فرایندهای مرتبط با زنجیره تأمین و لجستیک با یکدیگر هماهنگ می کند. شبکه صنعت8 B2B

تقسیم بندی دیگری در خصوص مدل ها ی کسب وکار الکترونیکی توسـط آوارد، بـرمن ، بـل وبلیز (2007) ارائه شده است که در جدول 4 معرفی شده اند.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
.1 Market Creator
.2 Service Provider
.3 Community Provider
.4 E-Distributor
.5 E-Procurement
.6 Industry Consortia
.7 Single-Firm Network
.8 Industry-wide networks
جدول 4. انواع مدل ها ی کسب وکار الکترونیکی از نگاه جیسن، برمن، بل و بلیز (2007)
شرح مدل کسب وکار
این مدل شامل سایت هایی است که در ازای مبلـغ مشخصـی بـه فـروش محصـولات و کالاها می پردازند. در این مدل شرکت وب سایتی را برپا می کند که با قـراردادن اطلاعـات محصولات خود در آن و فراهمآوردن امکاناتی مانند سبد خرید برای مشـتریان ، سـازوکارسفارش آنلاین را مهیا میکند. کاربران با استفاده از سبد خرید، محصولات مدنظر خـود را انتخاب می کنند و سفارش میدهند. در این مدل اغلب قیمت محصولات ثابت است، ولی گاهی امکان مذاکره درباره قیمت نیز وجود دارد. در این گونه شـرکت هـا درآمـد از طریـق سود فروش کالا به دست میآید. با استفاده از این مدل میتوان مستقیماً و بـدون دخالـت واسطه ها به مشتریان دسترسی پیدا کرد. فروشگاه الکترونیکی1
در این مدل فروش از طریق وب سایت با فروش از طریق فروشگاه فیزیکی ترکیـب شـده است. مزایای این مدل استفاده از شهرت برندی است که پیش از این تثبیت شـده اسـت .
همچنین بهره مندی از امکانات فروشگاه فیزیکی برای بهبـود بیشـتر خـدمات وب سـایت امکان پذیر است. علاوه بر این، مشتریان می توانند برای بازگرداندن کالاهـای معیـوب بـه جای ارسال پستی آنها برای مسئول وب سایت، به فروشگاه های فیزیکی مراجعه کنند. کلیک اند مورتار2
در این مدل تولیدکنندگان قادرند محصولات و خدمات خود را به صـورت سفارشـی بـرای مشتریان خود تولید کنند، مانند فروشندگان کامپیوتر. در این حالـت محصـول یـا خـدمت مدنظر به صورت سفارشی تولیدشده و به مشتری ارائه می شود. این امر موجب می شود که تولیدکننده به تولید محصولاتی بپردازد که از قبل فروخته شده انـد و نیـازی بـه بازاریـابی برای محصولات ساخته شده ندارد. سفارش ساخت3
در این مدل، وب سایت به ارائه خدمات مختلف به کاربران مـیپـردازد . گـاه در ازای ارائـه خدمات درآمد ایجاد میشود. برخی از ارائه دهندگان خدمات، امکان دسترسی بـه خـدمات را همراه با ارائه تبلیغات فراهم مـی آورنـد ، بـه ایـن امیـد کـه بتواننـد از طریـق تبلیغـات هزینه های خود را پوشش دهند. فراهم کنندگان خدمات4
بسیاری از شرکت های خدماتی، سرویس های خود را به واسطه ثبت نام کـاربران و دریافـت حق عضویت در اختیار کاربران قرار می دهند. در این حالت، کاربر برای دسترسی یک ماهه یا یک ساله به خدمات، حق عضویت ثابتی پرداخت می کند. دسترسی به خدمات بیشـتر از حد تعیین شده، منوط به پرداخت مبلغ بیشتر است. ایـن مـدل اغلـب بـرای دسترسـی بـه بانک های اطلاعاتی شامل مقالات، اخبار و حق بهره برداری از خدماتی ماننـد بـازی هـای آنلاین و وب سایت های مربوط به مباحث زناشویی است. البته باید به این نکته اشاره کـرد که اغلب کاربران اینترنت مایل به پرداخت هزینه برای مشـاهده محتویـات در سـایت هـانیستند. دسترسی در ازای حق اشتراک5

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
.1 Storfront
.2 Click and Mortar
.3 Built to Order Merchant
.4 Service Provider
.5 Subscription Based Access
ادامه جدول 4
شرح مدل کسب وکار
خدماتی مانند مخابرات و ارتباط از راه دور، در ازای هر دقیقه هزینه دریافت مـی کننـد .
مدل جایگزین می تواند به این شکل باشد که کاربران از قبـل بـرای دریافـت خـدمات برای مدت زمان مشخص یا برای دسترسی به محتویات تعیین شده، مبلغی را پرداخـت کرده اند. این مدل همانند خرید یک کارت تلفن برای اسـتفاده از آن کـارت اسـت کـه البته می توان این کارت را برای دفعات بعـد شـارژ کـرد . در اغلـب مـوارد ایـن کـارت هوشمند است و می تواند مقدار زمان خریداری شده را در خود ذخیره کند. بدیهی اسـت اعتبار کارت در حین استفاده از آن کاهش می یابد. پرداخت از پیش1
واسطه ها خلق کنندگان بازارنـد کـه فروشـندگان و خریـداران را گـردهم جمـع کـرده و تراکنش های بین آنان را تسهیل می کنند. بازارهـای آنهـا مـی توانـد بـازار B2C، بـازار B2B یا بازار C2C باشد. در این حالت واسـطه گـر بـا دریافـت هزینـه بابـت تسـهیل تراکنش ها یا درصدی از درآمد معامله بین دو طرف، درآمد کسب می کند. واسطه گری2

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

این مدل یکی از مدل ها ی اصلی در تجارت الکترونیک است. در این سایت ها برخی از محتویات که می تواند برای کاربران جذاب باشد، به صورت رایگان در اختیار آنان قرار می گیرد و تبلیغات مشتریان خود را در تمام صفحات نمایش می دهد. بازدیدکنندگان می توانند با کلیک روی تبلیغات به سایت مربوطه مراجعه کنند. شرکت های مشتری برای گذاشتن تبلیغات خود روی سایت یا بابت هر بار مراجعه کاربران از این طریق به سایت خود، هزینه پرداخت می کنند. تبلیغات
در این مدل دسترسی از یک نقطه به محتویات و سرویس های مختلف مانند اخبار، اطلاعات سهام، چت و امثال آن امکان پذیر است و به کاربران این امکان داده می شود که محتویات و طراحی محیط خاص خود را داشته باشند. مدل پورتال
بازار مجازی مکانی است که بسیاری از فروشگاه ها، سرویس دهندگان، واسطه گرها و سایر کسب وکارها در آن حضور دارند و بابت حضورشان در کاتالوگ سایت، هزینه پرداخت می کنند. همچنین بابت هر معامله ای که در سایت انجام دهند، مبلغی را به بازار مجازی پرداخت می کنند. بازار مجازی3
این مدل به جمع آوری ارزیابی و فروش اطلاعات رفتار خرید مشتریان به شرکت هایی اقدام می کند که به اطلاعات این مشتریان برای فروش بیشتر خود نیاز دارند. ابتدا به مراجعه کنندگان، محصول یا خدمت رایگانی پیشنهاد می شود، مانند ارائه سخت افزار رایگان یا دسترسی رایگان به اینترنت؛ سپس نوع رفتار مصرف کننده کنترل می شود. اطلاعاتی که از این طریق جمع می شود، می تواند برای مقاصد بازاریابی بسیار مفید باشد. در حالتی دیگر، این وب سایت به ارائه اطلاعاتی در زمینه تخصص مورد توجه کاربران خود اقدام می کند. انفومدیری

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
.1 Prepaid Access
.2 Broker
.3 Virtual Market
جدول 5. جمع بندی مدل ها ی کسب وکار استخراج شده از ادبیات
عنوان در منبع منبع شرح مدل کسب وکار
بهترین اطلاعات ریپورت (2007) شامل سایت هایی است که به اطلاع رسـانیخبری میپردازند. شبکه های اطلاعرسانی
فراهم کننده محتوا لاودن (2004) پورتال لاودن(2004) امکان دسترسی به مجموعـه از محتویـات،سرویس هـا و محصـولات مختلـف از یـکنقطه. پورتال
پورتال آواد (2007) تبلیغات عبداللهی و دیگران (2011) برخی از محتویات که می تواند برای کاربران جذاب باشد، به صورت رایگان در اختیار آنان قرار می گیرد و تبلیغات مشتریان خـود را در تمام صفحات نمایش می دهد. تبلیغات
تبلیغات آواد (2007) متامارکت ریپورت (2007) واســطه هــا خلــق کننــدگان بازارنــد کــه فروش ندگان و خری داران را گ ردهم جم ع کرده و تراکنشهای بـین آنـان را تسـهیل می کنند. دلالی (واسطه)
واسطه گری عبداللهی و دیگران (2001) خالقان بازار لاودن (2004) واسطه گری آواد (2007) داد و ستد عبداللهی و دیگران (2011) در این مدل سایت به فـروش محصـول یـاخــدمات از طریــق وب ســایت یــا ســایررسانه های الکترونیکی خود اقدام می کند. فروشگاه الکترونیکی
فروش محصولات لاودن (2004) فروشگاه الکترونیکی آواد (2007) وسیع ترین شبکه کاربران ریپورت (2007) در ای ن م دل ک اربران م یتوانن د درب اره موضوع خاصی با یکدیگر گفت وگو کنند. شبکه های اجتماعی
انجمن های کاربری عبداللهی و دیگران (2011) فراهم کنندگان انجمن های کاربری لاودن (2004) اینفومدیری آواد (2007) این مدل بـه جمـع آوری ارزیـابی و فـروش اطلاعــات رفتــار خریــد مشــتریان بــه شرکت هایی اقدام می کند که بـه اطلاعـات این مشتریان برای فروش بیشتر خـود نیـاز دارند. اینفومدیری
ارائه دهندگان خدمات لاودن (2004) این مدل شامل وب سایت هایی است که بـه جای فروش کالا از طریق ارائه خـدمات بـه کاربران خود درآمد کسب می کنند. ارائه دهنده خدمات آنلاین
فراهم کنندگان خدمات آواد (2007)
با مروری بر وب سایت های موجود در فضـای مجـازی، در مـی یـابیم مـدل هـا ی کسـب وکـارمعرفی شده، دربردارنده تمام وب سایت های موجود نیستند. با توجه به اینکه در ایـن تحقیـق 100 وب سایت اول جهانی و 100 وب سـایت اول ایرانـی مـدنظر قـرار گرفتـه اسـت، بـه فهرسـتی از مدل ها ی کسب وکار الکترونیکی نیاز است که بتواند این حیطه از بررسی را پوشش دهـد . از ایـنرو، به منظور دستیابی به فهرستی از مدل ها ی کسب وکار الکترونیکی، ابتـدا بـا توجـه بـه مطالعـه پیشینه تحقیق، فهرست اولیه مدل ها ی کسب وکار تهیه شد، سپس با مروری بـر 100 وب سـایت برگزیده الکسا بین وب سایت های جهانی و ایرانی، مدل کسب وکار هر یک از ایـن وب سـایت هـابه دست آمد و تلاش شد بر اساس مدل ها ی کسـب وکـار مشـاهده شـده، فهرسـتی از مـدل هـا ی کسب وکار در فضای مجازی تعریـف شـود. از ایـن رو، در ایـن تحقیـق مـدلهـا ی کسـب وکـارالکترونیکی بر اساس مشاهده مؤلف و با در نظر گـرفتن پیشـینه تحقیـق شناسـایی شـده اسـت.
همچنین ملاحظاتی مانند قابل شناسایی بودن در معرفی این مدل ها مدنظر قرار گرفته است. ایـنمدل ها در جدول 5 نشان داده شده اند.
علاوه بر مدلها ی فوق که از ادبیات تحقیق استخراج شدند، مدل ها ی جدول 6 نیز به واسـطه مشاهده مؤلف و مرور وب سایت های برگزیده سایت الکسا شنا سایی شدند.
جدول 6. مدل ها ی کسب وکار الکترونیکی استخراج شده از مشاهدات مؤلف
شرح مدل کسبوکار
در این مدل کسبوکار اجازه میدهد کاربران محتویات متنی، تصویری و… را با یکـدیگر بـهاشتراک بگذارند. اشتراک محتوا
در این مدل کاربران میتوانند در فضای مجازی با یکدیگر در یک بازی آنلاین ارتباط داشـتهباشند. بازی های آنلاین
در این مدل به کاربران امکان داده میشود فایلهای خود را در فضای مجازی قرار داده یا بـاسایر کاربران به اشتراک بگذارند. اشتراک فایل
این مدل شامل وب سایت هایی است که به توسعه و فروش نرم افزار تحت وب اقدام می کنند. تأمین کننده نرم افزار
این مدل در برگیرنده سایت هایی است که خدمات میزبانی وب را به کاربران خود می دهند میزبان وب
در این مدل خدمات ساختن و ویرایش وبلاگ در اختیار کاربران قرار می گیرد. وبلاگ
موتورهای جستوجو، امکان جستوجوی محتویات مـورد نیـاز کـاربران را در هـر زمینـهای فراهم می آورند. موتور جست وجو
روششناسی پژوهش
از آنجا که پژوهش حاضر به بررسی وب سایت های برتر ایران و جهان و نوع مدل کسب وکارشان و مقایسه تطبیقی آنها می پردازد (این کار با بررسی توزیع ویژگی های یک جامعـه آمـاری انجـاممی شود)، پژوهشی توصیفی از نوع پیمایشی است. در این تحقیق وضعیت موجود وبسـایت هـای برتر جهان و ایران بر اساس داده های بهدست آمده از آگوست 2014 بررسی می شـود؛ بنـابراین از نوع »روش مقطعی« است (سرمد، بازرگان و حجاری، 1391: 82). پژوهش توصیفی (غیرآزمای شـی) شامل مجموعه روش هایی است که هدف آنها توصیف موقعیت یـا پدیـده هـای در دسـت بررسـیاست. اجرای پژوهش توصیفی می تواند صرفاً برای شناخت بیشتر وضعیت موجود یا یاری دادن به فرایند تصمیم گیری باشد (سرمد و همکاران، 1391: 82-81).
جامعه آماری در تحقیق حاضر، کلیه وبسایت های موفق فعال در حوزه کسب وکار الکترونی کـی در دنیا و همچنین در ایران است. علاوه بر این، در پژوهش حاضر 100 شرکت برتر اول جهـان و100 شرکت اول ایران به عنوان نمونه گزینشی در نظر گرفته شد هاند.
مهم ترین روش گردآوری اطلاعات در این تحقیـق، مطالعـات کتابخانـه ای اسـت . اطلاعـات مربوط به مبانی نظری و ادبیات تحقیق، به کمک منابع کتابخانه ای، مقال هها، کتاب ها، نشریه هـا و اینترنت جمعآوری شدند. برای جمع آوری اطلاعات در حوزه عمل نیز، از داده های سـایت الکسـااستفاده شد.
از آنجا که در این بررسی ها از داده های سایت الکسا استفاده می شود ـ که در واقع اسـتفاده از دادههای گزارش ها و مستندات بین المللی است ـ نوع تحلیل های صورت گرفتـه از نـوع »تحل یـل ثانویه دادهها« است. علاوه بر این، از دو روش آمار توصیفی برای تحلیل اطلاعات وب سایت هـا و آمار استنباطی برای مقایسه تطبیقی وبسایت های برتر جهان و ایران است فاده می شود.
یافته های پژوهش
با مروری بر مدل ها ی کسب وکار 100 وب سایت برتر بین المللی، توزیع آمـاری تعـدد مـدل هـا ی مختلف در بین این 100 وب سایت به شرح جدول 7 است.
جدول 7. توزیع آماری مدل ها ی کسب وکار برتر در مقیاس بین المللی
میانگین رتبه فراوانی مدل کسب وکار میانگین رتبه فراوانی مدل کسب وکار
44/4 5 اینفومدیری 38/6 15 شبکه اجتماعی
70/6 5 ارائه کننده خدمات آنلاین 74/7 9 ارائه کننده نرم افزار
28/5 4 وبلاگ 47/9 9 مرکز خرید الکترونیکی
60/75 4 به اشتراک گذاری فایل 30/25 8 موتور جست وجو
55 3 مرجع آنلاین 50/8 7 به اشتراک گذاری محتوا
45 3 رسانه 56/6 7 دلال
55 2 میزبانی وب 67/1 7 شبکه خبررسانی
75 2 بازی آنلاین 29/8 5 پورتال
54/2 5 تبلیغات
شکل 1 نیز توزیع آماری مدل ها ی کسبوکار الکترونیکی را در بـین 100 وب سـایت اول درفهرست الکسا نشان می دهد. با مروری بر مدل ها ی کسب وکار 100 وب سایت برتـر بـین المللـی ، توزیع آماری تعدد مدل ها ی مختلف در بین این 100 وب سایت به شرح جدول 8 است.

شکل 1. توزیع آماری مدل ها ی کسب وکار الکترونیکی بین المللی جدول 8. توزیع آماری مدل ها ی کسب وکار برتر ایرانی
میانگین رتبه فراوانی مدل کسب وکار میانگین رتبه فراوانی مدل کسب وکار
15/33 3 شبکه های اجتماعی 42/7 27 شبکه خبررسانی
54/5 2 ارائه دهنده خدمات آنلاین 66/23 13 دانلود رایگان فایل
44/5 2 رسانه 61/25 12 پورتال
45 1 موتورجست وجو 63/25 8 تبلیغات
3 1 به اشتراک گذاری محتوا 48/75 8 دلالی
29 1 بازی آنلاین 34/28 7 وبلاگ
58 1 ارائه کننده نرمافزار 73/8 5 اینفومدیری
69 1 میزبان وب 43 4 مرکز خرید الکترونیکی
44 4 به اشتراک گذاری فایل
شکل 2 توزیع آماری مدل ها ی کسب وکار الکترونیکی را در بین 100 وب سایت اول ایرانی در لیست الکسا نشان میدهد. با توجه به اینکه در این تحقیق دو شاخص میانگین رتبه ها و فراوانـیمدل های کسب وکار مدنظر قرار گرفته اند، برای رتبه بندی مدل های کسبوکار از روش تاپسـیسبر اساس این دو شاخص استفاده شده است. جدول 9 نیز مطلوبیـت محاسـبهشـده بـا اسـتفاده ازروش تاپسیس را برای رتبهبندی کسب وکارهای الکترونیکی در مقیاس بین المللی نشان می دهد.
شکل 2. توزیع آماری مدل ها ی کسب وکار الکترونیکی ایرانی

جدول 9. محاسبات تاپسیس برای مدل ها ی کسب وکار بین المللی
معیار مطلوبیت فاصله از بدترین مدل فاصله از بهترین مدل مقادیر نرمال شده میانگین رتبه مقادیر نرمال شده فراوانی مدل ها ی کسب وکار
0/9168 0/5002 0/0453 0/1734 0/5455 شبکه اجتماعی
0/4581 0/2545 0/3011 0/3353 0/3273 ارائه کننده نرمافزار
0/5456 0/2821 0/2349 0/2151 0/3273 مرکز خرید الکترونیکی
0/5380 0/2967 0/2547 0/1358 0/2909 موتور جست وجو


پاسخ دهید