دکتری مدیریت صنعتی، دانشکده مدیریت و اقتصاد دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

تاریخ دریافت مقاله: 06/06/1395 تاریخ پذیرش نهایی مقاله: 03/10/1395 نویسنده مسئول مقاله: آمنه خدیور E-mail: a.khadivar@alzahra.ac.ir
مقدمه
امروزه با اینکه امکانات و دانش گسترده تری در خصوص روش های انتخاب و مدیریت پـروژه هـا وجود دارد، همچنان سازمان های بسیاری بدون شناختن عوامـل کلیـدی تأثیرگـذار بـر موفقیـتپروژه ها، به اجرای پروژهها یا ارائه خدمات اقدام می کنند کـه بـه دلیـل اسـتقبال نشـدن از سـویمشتریان و بازار، موفق نیستند و به رغم صرف هزینه زیاد و منابع فراوان، ارزش افـزودهای بـرایسازمان ایجاد نمی کنند. این مسئله در بخش فناوری اطلاعات، به دلیل ماهیت عمومـاً مجـازی وغیرملموس آن برای مشتریان و نگاه سنتی سایر بخشها به این بخش به عنوان بخـش هزینـه زا در سازمان، بیشتر به چشم میخـورد (برنرویـدر و ایوانـو، 2011). ایـن نـوع نگـرش بـه فنـاوریاطلاعات به خصوص در سازمان های داخلی، به انتخاب و اجرای پروژه ها و ارائـه خـدماتی منجـرشده است که صرفاً بر اساس معیارهای مالی و هزینه ای به دلیل کمی بودن و سهولت در تخمـین،ارزیابی می شوند و درصورت مناسب بودن، انتخاب و اجرا میشوند. از سوی دیگر، شـاخص هـاییکه برای انتخاب خدمات فناوری اطلاعات استفاده می شوند، برگرفته از شاخص های تأثیرگذار بـراین حوزه نیستند و بیشتر بر اساس شاخص های تأثیرگذار در پروژههای عمرانی و مهندسی انجـاممی شوند (استوارد و محامد، 2001).
روش های متداولی که تا کنون به منظور انتخاب پروژه های فناوری اطلاعات استفاده شده انـدبیشتر به دلیل لحاظ کردن معیارهای مالی یا به دلیل محاسبات پیچیده از سوی مدیران با اسـتقبالمواجه نشده اند (کیپر، 2014). از سوی دیگر، در زمینه شاخص های انتخاب پـروژه هـای فنـاوریاطلاعات تحقیقات گسترده ای انجام شده است و در آن شاخص های زیادی بـا طبقـه بنـدیهـایمتفاوت به منظور انتخاب پروژه هـای فنـاوری اطلاعـات ارائـه شـده اسـت کـه معـروف تـرین وپرکاربردترین آن، شاخصهای چهارگانه کارت امتیازی متوازن فنـاوری اطلاعـات اسـت؛ امـا درزمینه خدمات فناوری اطلاعات تا کنون شاخص های ویژه ای ارائه نشده است که پوشـش دهنـدهکلیه ابعاد یک خدمت فناوری اطلاعات باشد. این در حالی است که افزایش چشمگیر فراینـدها وتکنولوژی های مدیریت فناوری اطلاعات مبتنی بر کسب و کار1 و نیز، افزایش تعداد تولیدکنندگان ابزارهای پشتیبان خدمات کسب و کاری، ایجاد شاخصهایی بـه منظـور انتخـاب خـدمات فنـاوریاطلاعات در سازمان را الزامی میکند (گیوری و همکاران، 2012). هدف این پژوهش، ارائه نوعی سیستم مدیریتی است که مدیران با استفاده از آن بـه راحتـی و بـدون انجـام محاسـبات پیچیـدهبتوانند به انتخاب خدمات و پروژههای فناوری اطلاعات به منظور تأمین اهداف کسب وکار سازمان
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. Business oriented IT management Process
بپردازند. بنابراین، محصول نهایی تحقیق حاضر در قالب سیستم پشتیبان تصمیم گیری خواهد بود که بر اساس شاخص های تأیید شده توسط خبرگان حـوزه مـدیریت پـروژه هـا و خـدمات فنـاوریاطلاعات و بر اساس روش تحلیل سلسله مراتبی فازی، به انتخاب سبد بهینه خدمات و پروژه هـایفناوری اطلاعات پرداخته و مدیران سازمانها را به منظور تطابق خدمات و پروژه های اجرایـی بـااهداف استراتژیک سازمان یاری میدهـد . بـا اسـتفاده از ایـن سیسـتم پشـتیبان تصـمیم بـرایرتبه بندی، نه تنها می توان اطمینان حاصل کرد که پروژه های فناوری اطلاعات متناسب با اهداف و اولویت های استراتژیک سازمان رتبه بندی شده اند؛ بلکه تصمیم گیری در خصوص انتخاب یـا رد آنها را برای مدیران به طور چشمگیری سریع تر و کاراتر می کند. مطالب با بررسـی پـژوهش هـایاجرا شده در این حوزه ادامه می یابد؛ سپس روش پژوهش به همراه مطالعه موردی معرفی می شود و در نهایت بر اساس یافته های پژوهش، بحث و نتیجهگیری خواهد شد.
پیشینه نظری پژوهش
در این بخش ابتدا مفاهیم و تعاریف سیستم پشتیبان تصمیم و خدمات فناوری اطلاعات و نیز، انواع روش های انتخاب سـبد خـدمات فنـاوری اطلاعـات بیـان مـی شـود؛ سـپس بـه مـرور تحقیقـاتصورت گرفته در این حوزه پرداخته خواهد شد.
سیستم پشتیبان تصمیم
سیستم پشتیبانی از تصمیم، بـه نـوع خاصـی از سیسـتم هـای اطلاعـاتی کـاربردی خودکـار یـانیمه خودکار گفته می شود که اطلاعات پردازش شده مورد نیاز مدیران را برای پشتیبانی از فراینـدتصمیم سازی تأمین می کند. البته، این سیستم ها تأثیر مستقیمی بر تصمیم گیری ندارند، بلکه ایـنامکان را در اختیار مدیران قرار میدهند تا با اسـتفاده از محاسـبه هـا ، تحلیـل هـا و برآوردهـایی، سریع تر و آسان تر تصمیم بگیرند. بنابراین، اهداف اساسی سیسـتم پشـتیبانی از تصـمیم، کـاهشابهام ها و سوء تعبیرها، افزایش سرعت تصمیم گیری، افزایش اعتبار و صحت انتخاب ها و افزایش درجه مطلوبیت تصمیمات اخذ شده است (اسچاف و همکاران، 2011).
سیستم پشتیبان تصمیم (DSS) با بهره گیری از رایانه، تصمیم گیرندگان را یاری میکند و امکـانترکیب همزمان قابلیت های بشر و رایانه را فراهم می آورد. بشر از قابلیت اعجاب انگیـز تشـخیصالگوهای متعدد موجود در یک تصمیم خاص برخوردار است و برای این کار به دستیابی اطلاعات و داده های مربوط به آن تصمیم نیاز دارد. هدف سیستم هـای پشـتیبان تصـمیم، تکمیـل قـدرتتصمیم گیری بشر با استفاده از قابلیت های دستکاری و تغییر داده ها در رایانه اسـت . طـرحDSS باید ابتدا وظایف محوله به رایانه را تعیین کند و بقیه امور را برعهده تصـمیمگیرنـده قـرار دهـد؛ بنابراین درجه مشارکت و مساعدت رایانه در تصمیم گیری های مختلـف از صـفر تـا 100 درصـدمتغیر است (بازایی، جلیلی و جلالیانی، 1391). سیستم های پشتیبان تصمیم گیری در کنار سیستم اطلاعاتی مدیریت، به مدیران توانایی می دهند در هر زمان بتوانند کنترل و پیگیری هـای لازم رادر زمینه نتایج عملکرد سازمان و چگونگی اثربخشی تصمیم های خود به عمل آورند (فدایی نـژاد ، صادقی شریف و بناییان، 1390).
خدمات فناوری اطلاعات
خدمات فناوری اطلاعات، خدماتی است که توسـط سـازمان هـای ارائـه دهنـده خـدمات فنـاوریاطلاعات به مشتریان ارائه می شود که بیشتر ترکیبی از فناوری اطلاعات، انسان و فراینـد اسـت.
خدمات فناوری اطلاعات بیشتر به دو گروه زیر طبقه بندی میشوند (کانن و همکاران، 2011):
خدمات قابل مشاهده مشتری: دسته ای از خدمات فناوری اطلاعات که به طور مسـتقیمدر ارتباط با مشتری است و به منظور تحقق اهداف کسب وکـار یـک یـا چنـد مشـتریصورت می گیرد. نمونه های این خـدمات عبـارت انـد از : خـدمات معمـاری و مهندسـیفناوری اطلاعات، امنیـت فنـاوری اطلاعـات، پشـتیبانی فنـاوری اطلاعـات، خـدماتمدیریت پروژه ها، خدمات تأمین و تدارک فناوری اطلاعات، توسـعه و بهبـود خـدمات،خدمات آموزشی با استفاده از فناوری اطلاعات، میز خدمات.
خدمات پشتیبانی: دسته ای از خدمات فناوری اطلاعـات کـه ماهیـت پشـتیبانی دارد وبه طور مستقیم با مشتری مرتبط نیست؛ ولی سازمان از آن بهمنظور پشتیبانی از خدمات کسب و کار استفاده میکند. نمونه هایی از این خدمات عبارت اند از: ایمیل، خدمات مبتنی بر نرمافزار، خدمات آفیس یا صفحه نمایش کامپیوتر، دسترسی بـه اینترنـت و شـبکه،ارتباطات تلفنی، مدیریت سیستم ذخیره سازی، خـدما ت پایگـاه داده، میزبـانی خـدماتپردازنده مرکزی.
سبد خدمات سازمان، خدمات قابل ارائه توسط سازمان را در قالب ارزش کسـب و کـاری بیـانمیکند که این ارزش کسب و کار در واقع همان عامل بازاریابی است و می تواند یک خـدمت را درمیان مجموعه ای از خدمات قابل ارائه توجیه پذیر و متمایز کند. با استفاده از سبد خدمات، اهـدافکسب و کار سازمان و پاسخی که به منظور دستیابی به آن اهداف از سوی سازمان در نظـر گرفتـهشده است، در قالب خدمات بیان می شود (کویرز و همکاران، 2010). به عـلاوه، فراینـد مـدیریتسبد خدمات فنـاوری اطلاعـات سـازمان قابلیـت بیشـترین اسـتفاده از منـابع و در نتیجـه کـاهشهزینه های سازمان در ارائه خدمات فناوری اطلاعات به مشتریان را فـراهم مـی کنـد کـه ایـن امـرچابکی کسب و کار در پاسخ به نیاز مشتریان، افزایش رضایتمندی مشتریان و در نتیجـه ایجـاد ارزشبیشتر برای کسب و کار سازمان را به همراه خواهد داشت (بلکوم و اکنور، 2011).
تا کنون محققان روش های متعددی را برای غربالگری و انتخاب سبد خدمات و پـروژه هـایفناوری اطلاعات معرفی کرده اند. به طور نمونه، لیانـگ و لـی (2008) در پـژوهش خـود از روشANP برای ایجاد مدل تصمیم در این زمینه استفاده کردند و در مدل خود از شاخص هایی ماننـدمنافع پروژه، فرصت های به دست آمده از پروژه، هزینـه هـای پـروژه و ریسـک پـروژه، بـه منظـورتصمیم گیری بهره بردند. از سوی دیگر، آسوشه و همکارانش (2010) با ترکیـب کـارت امتیـازیمتوازن و DEA، روشی جدید برای انتخاب پروژه های فناوری اطلاعات ارائه کردند. آنها در ایـنتحقیق از کارت امتیازی متوازن به عنوان چارچوبی کامل بهمنظور شناسایی شاخص های تأثیرگذار بر ارزیابی پروژه ها بهره بردند، سـپس از روشDEA بـه عنـوان نـوعی روش پارامتریـک بـرایاولویت بندی پروژه های فناوری اطلاعات استفاده کردند. گورلا و لین (2010) در تحقیقی کـه درحوزه ارزیابی کیفیت سیستم های اطلاعاتی روی 112 مدیر پروژههای فنـاوری اطلاعـات انجـامدادند، به این نتیجه رسیدند که عواملی نظیر قابلیت اطمینان سیستم، قابلیت نگهداری و پشتیبانی از سیستم، استفاده آسان، تناسب با نیاز مشتری و تناسب با اهداف کسب و کار، بیشترین تأثیر را بر موفقیت سیستمهای فناوری اطلاعات دارد.
هدف این تحقیق، ایجاد امکاناتی برای مدیران سـازمان هـای ارائـه دهنـده خـدمات فنـاوریاطلاعات است تا بتوانند در خصوص انتخاب پروژه های ایـن بخـش، بـه طـور مـؤثرتر و کـارا تـرتصمیم گیری کنند. سیستم پشتیبان طراحی شده در این پژوهش، به مدیران دفاتر مدیریت پـروژهو مدیریت سبد این امکان را می دهد که با روشی ساده و بدون نیاز به انجـام محاسـبات عـددیپیچیده، به مقایسه پروژه ها و خدمات فناوری اطلاعات بپردازند و در کوتاه ترین زمـان بهتـرین ومناسب ترین پروژه ها و خدمات را بهمنظور قرار دادن در سبد انتخاب کنند. این سیستم با رتبه بندی خدمات و پروژه های فناوری اطلاعات، از یک سو زمـان و هزینـه صـرف شـده سـازمان را بـرایانتخاب پروژهها و خدمات فناوری اطلاعات کاهش می دهـد و از سـوی دیگـر، موجـب افـزایشاثربخشی در فرایند انتخاب پروژه ها و خدمات فناوری اطلاعات به دلیل در نظر گرفتن عوامل کیفی و استراتژیک مؤثر در انتخاب میشود.
در ادامه، پیشینه پژوهش حاضر شامل تحقیقاتی که به ویژه به انتخاب سبد پروژه های فناوری اطلاعات پرداخته اند، مطابق جدول 1 ارائه می شود.

جدول 1. خلاصه تحقیقات انجام شده در زمینه انتخاب پروژه های فناوری اطلاعات
روش هدف تحقیق محققان
برنامه ریزی آرمانی ارائه نوعی مدل برنامه ریزی آرمانی برای انتخاب سیستمهـای فنـاوریاطلاعات در حوزه سلامت بدری و داویس
(2001)
روش دلفی، روش تحلیل
شبکه ای و برنامهریزی آرمانی ارائه چارچوبی برای انتخاب سیستمهای فنـاوری اطلاعـات بـر اسـاساولویت بندی شاخصها و انتخاب گزینه مناسب کی و کیم (2001)
روش تحلیل سلسله مراتبی فازی ارائه مدل تصمیم گیری فازی برای تصمیم گرفتن درباره سرمایهگـذاریحوزه فناوری اطلاعات چو و همکاران (2006)
روش تحلیل سلسله مراتبی و
PROMETHEE روش ارائـه مـدلی بـرای تصـمیم گیـری در خصـوص ارزیـابی دسـتاوردهای برون سپاری سیستمهای فناوری اطلاعات وانگ و یانگ (2007)
سیستم پشتیبان تصمیم، تئوری فازی، برنامه ریزی خطی طراحی سیستم پشتیبان تصمیم فازی به منظور انتخاب سبد پروژههـایاستراتژیک لینا و هسیه (2004)
تئوری فازی طراحی سیستم پشتیبان تصمیم بهمنظور انتخاب سیستم نرمافزاری معاون و همکاران
(2008)
مدل ریاضی گزینههای واقعی و
روش تحلیل سلسله مراتبی ارائه مدلی به منظور ارزیابی سرمایهگذاری پروژه های فناوری اطلاعات و ارتباطات آنجلو و اکونومیدس
(2008)
روش تحلیل سلسله مراتبی چارچوبی جامع به منظور انتخاب سیسـتمERP ارائـه شـده کـه در آن، اهداف انتخاب سیستم ERP، شاخص های مرتبط و روش مناسب برای تصمیم گیری گروهی معرفی شده است وی و همکاران (2005)
روش تحلیل شبکه در این تحقیق از شاخص های منافع، فرصت ها، هزینه ها و ریسک برای انتخاب پروژههای فناوری اطلاعات استفاده شده است لیانگ و لی (2008)
روش تحلیل سلسله مراتبی ارائه روشی برای انتخاب پروژه های فنـاوری اطلاعـات بـرای دو گـروهشاخصهای کمی و کیفی یانگ و همکاران
(2011)
روش شناسی پژوهش
پژوهش حاضر از نوع توسعه ای ـ کاربردی است؛ چراکه ضمن به کارگیری و استفاده از روشهای کشف شده در تحقیقات پیشین، به دنبال غنا بخشیدن به دانش موجود در زمینه به کارگیری روشـی
به منظور رسیدن به هدف علمی خاص است. از بعد روش و ابـزار گـردآوری اطلاعـات نیـز ایـنپژوهش از نوع توصیفی است؛ زیرا از داده ها برای توصیف گزینه ها و تصمیمگیـری در خصـوص رتبهبندی آنها استفاده شده است.
مدل مفهومی پژوهش که قسمت های مختلف سیستم پشتیبان تصمیم را برای اجرای مراحل و متدولوژی رتبه بندی پروژههای فناوری اطلاعات بیان مـی کنـد، در شـکل 1 نشـان داده شـدهاست.

شکل
1
.

پژوهش

مفهومی

مدل

حساسیت

تحلیل

و

جزیه
ت

تغییر
شاخص

وزن

ها

تغییر

ـ
پروژه

وزن

ها

داده

پایگاه

شاخص

ها

شاخص

وزن

ها

پروژه

ها

پروژه

وزن

ها

زبانی

متغیرهای

مدل

پایگاه

مدل
AHP
فازی

خروجـــی

اطلاعـــات
شامل
:

پـــــروژه

هـــــای
اولویت

بندی

شده

شــــاخص

هــــای
اولویت

بندی

شده

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

ط
واس
ه
کاربری

ورودی

اطلاعــ
ات
شامل
:

شاخص

وزن

ها

پروژه

وزن

ها

ط
واس
ه

کاربری

شکل

1

.

پژوهش

  • 1

پاسخ دهید